TÜRKİYE’DE BÜYÜME ve İSTİHDAM İLİŞKİSİ ÜZERİNE

8 Mart 2018 H. Ekrem CUNEDİOĞLU

Bu bilgi notunda büyümenin istihdam yaratma kapasitesi 2004-2016 dönemi için, ülkenin büyüme dinamikleriyle uyumlu dört periyot (2004-2007, 2007-2009, 2009-2011 ve 2011-2016) şeklinde incelenmiştir. Büyüme ve istihdam ilişkisini incelemek üzere istihdamın büyüme esnekliği ve istihdam eşiği değişkenleri kullanılmıştır. Yapılan analizler, 1) 2012’ye kadar büyüme ve istihdam artışı arasındaki pozitif ilintinin, 2012’den sonra negatif ilintiye döndüğünü, 2) istihdam yaratma için gerekli minimum büyüme oranına göre sektörler arasında emek yoğunluğu farklarından ve sektörlerin ekonomideki ağırlıklarından kaynaklı farklılıklar gözlendiğini, 3) kriz öncesi döneme kıyasla 2011 sonrası dönemde tüm sektörler için çalışan başına verimlilik artışının yavaşladığını göstermiştir.


Bu bilgi notunda büyümenin istihdam yaratma kapasitesi 2004-2016 dönemi için incelenmektedir.2004 öncesinin araştırmaya dahil edilmemesinin nedeni TÜİK’in Şubat 2014’te işgücü istatistiklerinde yaptığı revizyon nedeniyle yıllık verilerde 2004 öncesi ile 2004 ve sonrasının karşılaştırılmasının mümkün olmamasıdır.

Çalışmada Türkiye’nin büyüme dinamikleri doğrultusunda 2004-2016 dönemi karakteristik farklılıkları olan 4 periyot şeklinde incelenmiştir. Söz konusu dört grup 2004-2007 (küresel kriz öncesi), 2007-2009 (küresel kriz dönemi), 2009-2011 (küresel krizden toparlanma), 2011-2016 (toparlanma sonrası) şeklindedir. Ortalama büyüme hızları 2004-2007 döneminde %7,1, 2007-2009 döneminde -%1,9, 2009-2011 döneminde %9,8 ve 2011 sonrasında %5,5 şeklindedir. Dolayısıyla bu gruplamayı 2007 öncesi hızlı büyüme, kriz döneminde daralma, kriz sonrası baz etkisine dayalı çok hızlı büyüme ve normalleşme dönemindeki 2007 öncesine kıyasla düşük büyüme dönemi şeklinde değerlendirmek de mümkündür.

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM DİNAMİKLERİ

Yukarıda belirtilen dört dönemdeki ortalama istihdam artış hızı sırasıyla %1,8, %1,3, %6,4 ve %2,4 şeklinde gerçekleşmiştir. Tarım dışı istihdamın ortalama artış hızları ise %4,5, %0,5, %5,9 ve %4 şeklindedir. İstihdam ve büyüme dinamikleri birlikte değerlendirildiğinde 2004-2007 yüksek büyüme-düşük istihdam artışı, 2007-2009 daralma-düşük istihdam artışı, 2009-2011 çok hızlı büyüme-yüksek istihdam artışı ve 2011 sonrası ise görece düşük büyüme-ortalama istihdam artışı dönemleridir.

Tablo 1. Sektörlerin toplam istihdam değişimine katkısı

Kaynak: TÜİK, yazarın hesaplamaları

Toplam istihdam ile tarım-dışı istihdam büyümelerinin arasındaki farklılık tarım sektörünün istihdama dönemsel olarak farklı katkılar sunduğuna işaret etmektedir. Tablo 1’de görüleceği üzere tarım sektörü kriz ve toparlanma dönemlerinde istihdamı sırtlarken, sektörün normal dönemlerde istihdam yaratma kapasitesi giderek azalmaktadır. İstihdamın dinamosu denebilecek sektör ise şüphesiz hizmetler ve inşaat sektörleridir. Sanayi sektörünün istihdam artışına katkısının hizmetlere göre daha zayıf olması, sektörün teknolojik gelişmelere daha duyarlı olmasından kaynaklanmaktadır. ...

Yazının devamı...